«Թատրոնը մեր կյանքի փոքր մոդելն է,- սիրում է կրկնել դերասան, բեմադրիչ Արմեն Էլբակյանը: — Թատրոնն այն ծաղրածուն է, որը պետք է զգա ժամանակի զարկերակը և հումորի, գեղարվեստական միջոցների օգնությամբ բեմ բարձրացնի ժամանակի խնդիրը»: 

«ԱՌԿԱ Style»-ի զրուցակիցը անվանի դերասան, թատերական ռեժիսոր, ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ, պրոֆեսոր Արմեն Էլբակյանն է: 

— Պարոն Էլբակյան, ինչպե՞ս նշեցիք Ձեր մասնագիտական տոնը: Թատրոնի միջազգային օրն իսկապե՞ս  մեզանում վերածվում է տոնի: 

Էլբակյան — Համենայն դեպս, մենք բոլորս փորձում ենք այն վերածել տոնի, քանի որ Թատրոնի միջազգային օրն ավելի շատ ժողովրդի տոնն է, քան մերը: Ժողովուրդ ասելով նկատի ունեմ նրանց, ովքեր սիրում ու հաճախում են թատրոն: Մարտի 27-ի առավոտյան, օրինակ, ես և Աննան գործերով դուրս էինք եկել քաղաք: Փողոցում անծանոթ մարդիկ մոտենում էին մեզ, շնորհավորում Թատրոնի միջազգային օրվա կապակցությամբ ու ծաղիկներ նվիրում Աննային: Այսինքն` տոն էր և՛ մեզ, և՛ իրենց համար: Ընդհանրապես մշակութային գործիչների համար այդ տոնն սկսվում է մեկ օր առաջ (բուն տոնի օրը մեզ համար ավելի շատ աշխատանքային է): Բարի ավանդույթ է դարձել. մեր քաղաքապետը (և մեր բոլոր քաղաքապետերն են այդպես արել) հրավիրում են մշակութային գործիչներին՝ նշելու տոնը: Եվ, իհարկե, տոնն ավարտվում է «Արտավազդ» մրցանակաբաշխությամբ, որտեղ հիմնականում, ի ուրախություն մեզ, երիտասարդների մեծ ներգրավվածություն կա, ինչը նշանակում է՝ մեր ջանքերը զուր չեն անցնում:

— Այսինքն` Դուք հերքում եք այն թեզը, որ թատրոնը մահանում է։

Էլբակյան — Ինչ-որ մարդիկ կան, որ անընդհատ գոռում են, թե թատրոնը մեռել է, բայց  հավիտյանս հավիտենից սխալ են. թատրոնը երբևէ չի մեռել և չի մեռնի, քանի որ  կենդանի շփում կա դերասանի, հանդիսատեսի հետ, և հենց այդ կենդանի շփումն էլ կենդանություն է բերում թատրոնին: Աշխարհում ամեն կենդանի բան ունի սկիզբ և վերջ, բայց դա վերաբերում է ոչ թե թատրոն հասկացությանը, այլ այս կամ այն թատերախմբի ստեղծագործական աշխատանքին, որը կարող է հասնել ճգնաժամային վիճակի, բայց հետո կրկին վերածնվել:   

Վստահ եմ, որ թատրոնի համար կգան ավելի հեշտ ժամանակներ, նաև այն կարծիքին եմ, որ թատրոնի համար միշտ դժվար ժամանակներ են եղել: Եվ խոսքը միայն հայ թատրոնին չի վերաբերում, այլ ընդհանրապես թատրոնին: Պատճառն այն է, որ թատրոնը շատ բարդ մեխանիզմ է, այս աշխարհի փոքր մոդելն է, իսկ այդ մոդելը պետք է անընդհատ փորձես որպես կենդանի օրգանիզմ պահել: 

— Այդ փորձերի ժամանակ հիասթափություններ շա՞տ եք ունենում: 

Էլբակյան — Դոստոևսկին ասում է` յուրաքանչյուր իմ ունեցած ճգնաժամից հետո ես ավելի լավ եմ սկսում ստեղծագործել: Չեմ կարծում, թե աշխարհում կա որևէ մի արվեստագետ, որը ճգնաժամեր, հիասթափություններ չի ունենում: Հիշում եմ՝ 10-11 տարեկան էի, հայրիկիս՝ Էդգար Էլբակյանի հետ քայլում էինք փողոցով, հանդիպեցինք Հրաչյա Ներսիսյանին: Նա հորս ասաց՝ տխուր ես, ի՞նչ է եղել: Հայրս պատասխանեց՝ Վարպե՛տ, հոգնել եմ, էլ չեմ ուզում աշխատել: Հրաչյա Ներսիսյանն էլ՝ թե գիտե՞ս, Էդգա՛ր, ես իմ կյանքում ամեն առավոտ արթնանում եմ այն որոշումով, որ այլևս թատրոն չեմ գնալու, բայց ամեն օր գնում եմ: Այն ժամանակ, բնականաբար, չհասկացա՝ ինչի մասին են խոսում: Անցան տարիներ, ու ինքս հասկացա, որ ամեն առավոտ  արթնանում եմ ու որոշում եմ չգնալ թատրոն, քանի որ հազարավոր հիասթափություններ եմ ունենում՝ թե ստեղծագործական, թե այլ առումներով, բայց միևնույն ժամանակ հասկանում եմ, որ նորից ու նորից ոտքերս բերում են թատրոն: 

— Աշխատանքի հատկապես ո՞ր փուլն է դժվար՝ պիեսի ընտրությունը, դերասանների ընտրությունը։

Էլբակյան — Ինձ համար այժմ ամենադժվարը պիեսի ընտրությունն է: Ժամանակն այնքան արագ սկսեց զարգանալ, իրադարձություններն այնքան արագ են տեղի ունենում, որ գրականությունը չի հասցնում ընկնել ժամանակի հետևից, այնինչ այն պետք է առաջ ընկներ ժամանակից: Այդ առումով հատկապես բարդ է թատերական գրականությունը, դրամատուրգիան: Ընդհանրապես թատրոնի համար պիես գրելը շատ բարդ գործ է: Կառուցվածքային խնդիր կա: Մեծ գրողները խուսափում են թատրոնի համար պիես գրել, վեպեր, վիպակներ կգրեն, բայց ոչ պիես: Կան, իհարկե, գրողներ՝ Սեմյուել Բեքեթ, Էժեն Իոնեսկո, հատկապես 20-րդ դարի 2-րդ կեսին հրաշալի թատերական գրականություն ծնվեց: Հիմա ժամանակը շատ արագ է զարգանում, իսկ թատրոնը կախված է հեղինակից, դրամատուրգից: Այդ պարագայում թատրոնի գործերը դժվարանում են: Թատրոնն անընդհատ չի կարող անդրադառնալ դասական ստեղծագործություններին: Չէ՞ որ ժամանակն իր հրամայականներն ունի ու մենք պետք է կարողանանք դրանք իրականացնել: 

— Այժմ դասական գործերը մոդեռնիզացնելու միտում է նկատվում։

Էլբակյան — Այո, դասական գործերը ժամանակակից դարձնելու փորձեր կան, բայց ինչքան էլ դրանք փորձես ժամանակակից դարձնել, միևնույն է՝ դրանք ժամանակակից չեն: Դրանք ընդամենը մոտեցումներ են, որոնցով փորձում են դասական գործը բերել դեպի այսօր: Ժամանակակից գործն այն է, որ հերոսն ապրում է մեր ժամանակներում՝ 21-րդ դարում, գործում է այնպես, ինչպես պահանջում են այսօրվա ժամանակները, օգտվում է այսօրվա ատրիբուտներից՝ սկսած հեռախոսներից, և իր կենսակերպով տարբերվում է իր նախորդներից: Իսկ նախորդները մեր հայրերն են: Օրինակ` իմ հայրը չգիտեր, թե ինչ բան է բջջային հեռախոսը: Ես միշտ օրինակ եմ բերում՝ ասելով՝ եթե Շեքսպիրը «Համլետը» գրած լիներ այսօր, Համլետին կսպանեին: Նրան կուղարկեին Անգլիա ու կզանգեին կասեին՝ սպանեք:  Չէր էլ հասցնի նամակները փոխել: Այնինչ մեր ժամանակներում  նամակագրություն ասվածը վերացել է: Իսկ «Համլետում» 5-6 նամակագրական գործողություն կա, որոնք շարժում են գործողություններն առաջ: Պարզ չէ՞, որ 21-րդ դարում ապրող հերոսները չեն կարող վարվել այնպես, ինչպես կվարվեին Համլետի ժամանակի հերոսները: Ինչքան էլ ցանկանաս ժամանակակից դարձնել «Համլետը», միևնույն է՝ այն Համլետն է: Հիմա հազարավոր ներկայացումներ են ծնվում, որտեղ հատկապես մեր երիտասարդներն ասում են՝ «ես ըտենց եմ տեսնում աշխարհը»: Դու կարող ես հազար բան «ըտենց» կամ «ըսենց» տեսնել, բայց չէ՞ որ դու բեմադրում ես Շեքսպիրի «Համլետը», ոչ թե քո ուղեղում ծնված-տեսածը: Դու պետք է գտնես այն գեղարվեստական արտահայտչամիջոցները,  որոնցով կկարողանաս «Համլետը» ներկայացնել բեմահարթակի վրա, բայց դա չի նշանակում, որ ինչ գլխիդ փչի, կարող ես «Համլետի» հետ անել: 

— Իսկ «աշխարհն ըտենց տեսնողները» շա՞տ են, դասական գործերը հաճախակի՞ են փչացնում:  

Էլբակյան — Ցավոք, այո, շատ են: Մի տեսակ մշակութային ու ընդհանրապես մտքի համաշխարհային դեգրադացիա կա: Պատճառը միայն համացանցը չէ: Պատճառներից է նաև գիրք չկարդալը։ Հետո նոր աշխարհի մարդկանց մեջ մի նոր կեցվածք եմ հայտնաբերել. նրանց թվում է, թե այս իրականությունն իրենցից է սկսվում: Մինչդեռ մենք այն պարագայում կդառնանաք հզոր ազգ, եթե կարողանանք ճանաչել անցյալը, փորձել այդ ճանաչածը փոխանցել մեզնից հետո եկողներին: Նոր ծնվողների համար մենք պետք է ստեղծենք այնպիսի հզոր մտավոր ու, ինչու՞ չէ, նաև ֆինանսական բազա, որ դառնանք հզոր ազգ: Իսկ այդպիսին դառնալու համար մենք պետք է լավ ճանաչենք մեր մշակութային արժեքները, դրանք փոխանցենք նոր սերնդին:

— Երիտասարդ դերասանների հետ համագործակցության ու ընդհանրապես թատրոնում սերնդափոխության հարցի վերաբերյալ ի՞նչ կասեք:

Էլբակյան — Ինքս որտեղ էլ աշխատել եմ, երիտասարդներին մեծ հնարավորություններ եմ տվել  ու հիմա էլ շարունակում եմ տալ: Ժամանակին դրա համար նույնիսկ տուժել եմ: Դա սերնդափոխություն է: Իսկ սերնդափոխությունը  միշտ ցնցումների առաջ է կանգնեցնում թատրոններին: Ժամանակին սերնդափոխության պատճառով Պարոնյանի անվան երաժշտական կոմեդիայի թատրոնում անջրպետ առաջացավ թատրոնի ավագ սերնդի դերասանների հետ: Շատ հզոր սերնդափոխություն սկսվեց: Այդ անջրպետը դրվեց, ու ես հասկացա, որ պետք է գնամ թատրոնից: Ու հեռացա: Դա միայն ինձ հետ չի պատահել: Դա պատահել է և՛ Արմեն Գուլակյանի, և՛ Վարդան Աճեմյանի հետ: Բոլորի հետ էլ պատահում է, քանի որ սերնդափոխությունը բարդ գործընթաց է, ու միշտ չէ, որ հաջողվում է իրականացնել: Պատճառն այն է, որ երբ սկսվում է սերնդափոխություն, ավագներին թվում է, թե իրենց ձեռքից աշխարհը գնաց: Բայց դա այդպես չէ: Այստեղ է, որ ավագները պետք է կարողանան գտնել ճանապարհը, թե ինչպես փոխանցեն իրենց փորձառությունը: Երբ այդ հարաբերությունը ճիշտ ընթացք ստանա, երիտասարդներն էլ կհասկանան, թե ովքեր են ավագները, և երբեք այդ անջրպետը նրանց միջև չի առաջանա: 

— Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցի կապակցությամբ ներկայացում բեմադրելու՞ եք: 

Էլբակյան — «Մուսա լեռան 40 օրը» ներկայացման մեջ որոշ մշակումներ, փոփոխություններ են արվում: Նոր դերակատարներ են լինելու: Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնում ապրիլի 21-ին և 22-ին պետք է խաղամ: Իսկ Էդգար Էլբակյանի անվան թատրոնի և Խամաճիկների թատրոնի հետ համատեղ պետք է ստեղծենք մի նոր ներկայացում: Պիեսը կոչվում է «Հետաքննություն», այն   ընթացքի մեջ է, բայց չեմ կարծում, որ հենց ապրիլին այն կներկայացվի հանրությանը: Այն մասին է, թե այսօր մենք ինչպես ենք հետադարձ հայացք նետում 100-ամյա լռությանը, և արդյո՞ք դա լռություն է. աշխարհում շատ երկրներ ընդունել են ու կընդունեն Հայոց ցեղասպանությունը: Արդյո՞ք, եթե Օբաման ասի «Ցեղասպանություն» բառը, դրանից պետք է թռչենք ծառերի վրա ու «ուռա» գոռանք: Կարծում եմ՝ դա սխալ մտայնություն է: Պետք է հետաքննենք, թե այդ ամբողջ ընթացքը, պատճառը, հետևանքը, ինչպես նաև այն, թե այսքանից հետո ինչպես պետք է ապրենք: -0-