Աստղեր

Ռուբեն Անգալադյանը հայ մտավորականության վառ ներկայացուցիչներից է: Գրող, փիլիսոփա, մշակութաբան, պատմաբան և կինոսցենարիստ Ռուբեն Անգալադյանը ժամանակ է գտնում ոչ միայն նման ծավալուն գործունեության, այլ նաև հավաքածու ստեղծելու համար:

Հոկտեմբերի 8-ին Գաֆէսճեան արվեստի կենտրոնում բացվել է «Ռուբեն Անգալադյան. նամակներ ափսեի մեջ» հեղինակային նկարազարդ ափսեների հավաքածուի ցուցադրությունը:

Անգալադյանը «ԱՌԿԱ Style»-ին տված բացառիկ հարցազրույցում պատմել է ցուցադրության, իր հարուստ և բազմազան հավաքածուի, ինչպես նաև արվեստի մասին:

— Պարոն Անգալդայան, պատմեք, թե ինչպես եք սկսել հավաքածու ստեղծել:

Անգալադյան — Ես ծնվել եմ Ախալցխա գավառական քաղաքում, սակայն շուտով հայտնվել եմ Լենինգրադում (Սանկտ Պետերբուրգ), որտեղ սկսել եմ ուսում ստանալ: Հենց այնտեղ 1967 թ.-ին հասկացել եմ, որ ցանկանում եմ կազմել իմ նկարիչ ընկերների նկարների հավաքածուները: Այսպիսով` ես սկսեցի հավաքել ոչ պաշտոնական արվեստը, այն, ինչ կոչվում է «Լենինգրադյան անդերգրաունդ»:

Ցավոք, առաջին աշխատանքները չեն պահպանվել, քանի որ այն ժամանակ ես սիրում էի ընկերներիս նվիրել նկարներ` այն ժամանակ արդեն մեծ հավաքածուիցս։ 

Սկզբում հավաքում էի ընկերներիս նկարած իմ դիմանկարները, որոնք հիմա չեն պահպանվել: Այս պահին մեծ մասամբ պահպանվել են 1974 թ.-ից հետո պահված նկարները: Ընդհանրապես կոլեկցիա հավաքելը իմ կյանքի մի մասն է: 

Ժամանակի ընթացքում ես դառնում էի արվեստագետ, գրող, մշակութաբան, այժմ տարբեր երկրներում դասախոսություններ եմ կարդում: Իմ հավաքածուն ժամանակի ընթացքում ընդլայնվում էր, լենինգրադցի նկարիչների աշխատանքներին ավելացան երևանցի, լիտվացի, էստոնացի նկարիչների աշխատանքները: Սկսեց ուրվագծվել իմ հավաքածուի կառուցվածքը: Կոլեկցիա կազմելու ավելի ուշ փուլերում սկսեցի հրաժարվել օտարերկրացի նկարիչներից և ավելի շատ ուշադրություն դարձրի, մասնավորապես, հայ վարպետների գեղանկարչությանն ու գրաֆիկային:

Ընդհանրապես ես շատ եմ սիրում գրաֆիկա, չնայած, որ Երևանին դա բնորոշ չէ: Այստեղ ավելի շատ սիրում են գեղանկարչություն հավաքել:

— Ե՞րբ սկսեցիք հավաքել հայ նկարիչների աշխատանքները:

Անգալադյան — Կարծում եմ` մոտ 1970 թ.-ից: Առաջինը, ամեն դեպքում, ռուսական անդերգրաունդի ստեղծագործություններն էին:

— Կոնկրետ ո՞ր նկարն է առաջինը Ձեր հավաքածուում: 

Անգալադյան — Չեն պահպանվել ոչ առաջինը, ոչ երկրորդը, ոչ երրորդը… Ինձ մոտ պահպանվել է ավելի ուշ ժամանակաշրջանի աշխատանքը` 1968-69 թվականների: Դա նկարիչ Անտակովի «Լենինգրադի կտուրները» աշխատանքն է: Բացի այդ, ինձ մոտ պահպանվել է հայ քանդակագործ և նկարիչ Ցոլակ Սիմոնյանի «Կոմիտաս» ստեղծագործությունը: Պահպանվել են նաև 70-ականների իմ դիմանկարները: Ես այնքան էլ չեմ սիրում ցուցադրել դրանք, այսպես ասած` նարցիսիզմով չեմ տառապում: 

Ես դեռ իմ ողջ հավաքածուն չեմ տեղափոխել Երևան, դրա մի մասը Պետերբուրգի իմ տանն է:

Հավաքածուիս մեջ նաև կանացի կուլոն կա, որի հեղինակը հայտնի նկարիչ և քանդակագործ Ալեքսանդր Նեյն է, ով երկար տարիներ Tiffany ոսկերչական տան դեմքն է եղել:

— Իսկ որքա՞ն նկար կա Ձեր հավաքածուում:

Անգալադյան — Շատ… ավելի քան 1300: Դրանց գերակշռող մասը գրաֆիկա է: Ես հավաքում եմ և տպագիր գրաֆիկա, և էկսլբրիս` գրանշան: Մութ տարիներին Երևանում էկսլիբրիսի երկու ցուցահանդես էի կազմակերպել:

Բացի այդ, ցանկանում էի ցուցահանդես անցկացնել 2012 թ.-ին, երբ Երևանը գրքի մայրաքաղաք էր ճանաչվել: Ես նախատեսում էի այն կոչել «Էկսլիբրիս. Չինաստանից մինչև Պորտուգալիա»: Հավաքածուիս մեջ 24 երկրների էկսլիբրիսներ կան: Չնայած, ցավոք, ինձ չհաջողվեց կազմակերպել այդ ցուցահանդեսը, ապագայում ես անպայման կվերադառնամ այս թեմային:   

— Իսկ ի՞նչը խթան դարձավ այն բանի համար, որ Դուք սկսեցիք հավաքածու կազմել:

Անգալադյան — Ես, լինելով արվեստագետ և մշակութաբան, միշտ շփվում եմ նկարիչների հետ: Ասեմ, որ իմ հավաքածուն մեծ մասամբ բաղկացած է ընկերներիս նվերներից:

Օրինակ` ինձ մոտ կա կենդանության օրոք նկարված Եղիշե Չարենցի դիմանկարը: Այն նվիրել է նկարիչ Գևորգ Գրիգորյանը, ով մահից առաջ խնդրել էր իր կնոջը այդ նկարը փոխանցել ինձ: Ես պահպանում եմ բազմաթիվ նկարիչների նամակները: Ընդհանրապես հայերը շատ են սիրում հավաքածու կազմել:

Ես սկսել եմ հավաքածու կազմել ուսանողական տարիներին և ուզում եմ ասել, որ հավաքածու ստեղծելը ճակատագիր է: Դա չի նշանակում, որ շատ փող ունեմ և նկարներ եմ գնում: Եթե մարդը շատ փող ունի և ոչինչ չհասկանալով արվեստից` գումար է ներդնում, դա միայն արվեստի մեջ կատարվող ներդրում է, այլ ոչ թե նկարների պահպանում, որոնք մարմնավորում են մարդկային էությունը: Դա միայն ապրանք է, որը հետո ավելի թանկ կարժենա:

Կարծում եմ, որ երիտասարդությունը պետք է սկզբից աշխատի իր ինտելեկտի վրա, իսկ հետո արդեն սկսի հավաքածու կազմել և համագործակցել նկարիչների հետ: Չէ՞ որ նկարիչը սկսում է ստեղծագործել ինքն իրեն և շրջապատող աշխարհը հասկանալու համար: Սկզբում մարդկանց թվում է, թե երիտասարդությունը կարող է սարեր շուռ տալ, սակայն հետո, ամփոփելով կյանքի արդյունքները, մարդը հասկանում է, որ իրական ստեղծագործությունը հարց է, այլ ոչ թե պատասխան:

— Պատմեք, թե ինչպես է ծագել Գաֆէսճեան արվեստների կենտրոնում ցուցահանդես կազմակերպելու գաղափարը։ 

Անգալադյան — Ես ռուսական ափսեների փոքր հավաքածու ունեի: 2003 թ.-ին նկարիչ Ռոբերտ Էլիբեկյանը ափսե նկարազարդեց և նվիրեց ինձ: Ես հաճույքով ընդունեցի այն: Դա ինձ շատ դուր եկավ, և սկսեցի իմ ընկերներին ափսեներ տալ` նկարազարդելու համար: Երկու տարի անց առաջին ցուցահանդեսը կազմակերպեցի Չարենցի թանգարանում: 

Ցուցահանդեսի ժամանակ ներկայացված էր մոտ 40 ափսե: Ես հավաքում եմ բացառապես հայ նկարիչների հեղինակային նկարազարդումները, և տարիների ընթացքում աշխարհի տարբեր երկրների հայ արվեստագետները սկսեցին ինձ ուղարկել իրենց աշխատանքները:

Գաֆէսճեան արվեստների կենտրոնում կազմակերպած ցուցահանդեսին ներկայացված է ավելի քան 60 նկարիչների 77 աշխատանք: Իսկ իմ հավաքածուն ընդգրկում է ավելի քան 80  նկարիչների մոտ 150 ափսե:

Ընդհանրապես այն ամենը, ինչ անում եմ, իմ աշխարհն է: Ես ունեմ և հազվագյուտ գրքեր, և քանդակներ: Խորհրդային ժամանակներում մարդիկ լավ չէին հասկանում հնարժեք գրքերից, իսկ 90-ականներին դրանք պարզապես դուրս էին նետում: Բազմաթիվ հազվագյուտ և արժանի գրքեր ես գտել եմ բառացիորեն աղբամաններից:

Սա է հենց արվեստի գաղափարը. երբ  մեկը նետում է, իսկ մյուսը չի տրորում, այլ վերցնում է: Մշակույթը ֆիլհարմոնիայի շենքը չէ: Մշակույթն այդ ամենի  ամբողջությունն է:

Կարևոր է չկորցնել հույսը, դա է ստեղծագործության էությունը: Երբ նկարիչն ասում է, որ ցանկանում է մահանալ, դա հուսահատություն է, որը չի կարող մշակույթի մաս լինել:

— Իսկ ընդհանուր առմամբ որքա՞ն հավաքածուներ ունեք:

Անգալադյան — Մի քանի տարի առաջ ես նաև ռուսական ճենապակու ցուցահանդես կազմակերպեցի: Ես ունեմ նաև քանդակներ, փոքր պլաստիկա և ափսեներ: Իմ գործով «վարակվել են» կինս ու դուստրս: Ես ունեմ մոտ հինգ հավաքածու, որոնք 40 երկիր են ընդգրկում:

Օրինակ` ուսանող ժամանակ ինձ հնագրավաճառի խանութում փորագրություն վաճառեցին, որը, պարզվեց, Լեոնարդո Դա Վինչիի ինքնանկարն է: Անցան տասնամյակներ, և մի անգամ ես հեռուստացույցով լսեցի, որ Ֆլորենցիայի տներից մեկի նկուղում նկար են գտել, որը կամ Դա Վինչիի, կամ Գալիլեյի դիմանկարն է: Պարզվեց, որ իմ փորագրությունը այդ աշխատանքի կրկնօրինակն է:

— Իսկ ինչպե՞ս եք ընտրում Ձեր հավաքածուի աշխատանքները:

Անգալադյան — Ինձ  թվում է, որ ես բավականին լավ հասկանում եմ համաշխարհային մշակույթի զարգացման ուղղությունները: Իմ հավաքածուում են ոչ բոլոր նկարիչների աշխատանքները, որոնց հետ ես շփվում եմ:

Ինձ համար դժվար է բացատրել, թե ինչ չափորոշիչներով եմ ընտրում աշխատանքները: Բազմաթիվ աբստրակտ նկարներ ունեմ: Այնուամենայնիվ կարծում եմ, որ համաշխարհային գեղանկարչության զարգացման ուղին սյուռեալիզմն է: Այն չի կորցրել իր արժեքը 20-րդ դարի սկզբին և չի կորցնում իր արդիականությունը նաև այսօր: Մենք մեծ մշակութային խաչմերուկների հատման կետում ենք գտնվում:

Փոքր Հայաստանը բազմաթիվ տաղանդավոր նկարիչներ ունի և կարողացել է նախորդ դարում ստեղծել գեղանկարչության իր դպրոցը` Սուրենյանցի և Սարյանի գլխավորությամբ:

XX դարը, կարելի է ասել, վերջնականապես սպանեց քրիստոնեական մշակույթը, և նրա փոխարեն եկավ համաշխարհային մշակույթը: Այսօր արդեն նկարիչները  փորձում են հավաքել այն, ինչը քանդվել է:

— Զուգահեռներ կանցկացնե՞ք Ձեր հավաքածուի ամենահին և ամենանոր նմուշների միջև:

Անգալադյան — Կարծում եմ, որ ամենահին նմուշը 17-րդ դարի եվրոպական փորագրությունն է: Իսկ ամենանորը Արթուր Մկրտչյանի ափսեն է, ով իմ գրքի դիզայներն է: Նա քարից յուրօրինակ հետաքրքիր ափսե է պատրաստել:

— Ինչպե՞ս եք գնահատում հայ ժամանակակից նկարիչների ստեղծագործական ներուժը:

Անգալադյան — Հայաստանում կան նկարիչներ, որոնց ստեղծագործական ուղին ձգվել է 90-ականներից մինչև 2000-ականների սկիզբը: Այդ ժամանակաշրջանում սկսեց զարգանալ վիդեոարտն ու պերֆորմանսը, սակայն դրա հետևում մեծ գաղափար չկա, և իմ կարծիքով` այն լուրջ ներդրում չի ունենա  համաշխարհային մշակույթի մեջ:

Դա ժամանակակից մշակույթի մի մասն է, որը «մինուս» նշանով է ընթանում: Եթե 19-րդ դարը արտ-բիզնեսի սկզբի ժամանակաշրջանն է, ապա այսօր մեծ արդյունաբերության դարաշրջան է, որտեղ արվեստն ապրանք է և գումար հայթայթելու միջոց:

Նկարիչների թիվը կտրուկ ավելացել է: Եթե 19-րդ դարում ողջ աշխարհում կար մոտ 20 հազար նկարիչ, ապա այսօր նրանց թիվը հասել է 10 միլիոնի, իսկ «Օլիմպոսի» վրա ընդամենը 10-15 տեղ կա: Այսպիսով` այդ ամբոխի միջով անցնելու համար հարկավոր է մեծ կապեր ունենալ:

Ինչ վերաբերում է հայ նկարիչներին, ապա կարծում եմ, որ նրանք բոլորը մեծ մասամբ վերանում են կյանքից` նկարելով խաղարկային կոմպոզիցիաներ և թատրոն, սակայն միաժամանակ նրանք չեն հեռանում սյուռեալիզմի ավանդույթներից: 
 
— Պատրաստվու՞մ եք, արդյոք, ցուցահանդես կազմակերպել արտերկրում:

Անգալադյան — Ոչ: Ես բարձր եմ գնահատում իմ ժամանակը, իսկ ես արդեն 67 տարեկան եմ: Ես ինձ լավ եմ զգում ինքս ինձ հետ, միշտ աշխատում եմ, անգամ երբ հանգստանում եմ: -0- 

Ցուցադրության լուսանկարները՝ այստեղ